Sohalar
Tog‘-kon va metallurgiya
Konlar, boyitish fabrikalari va eritish zavodlari og‘ir uskunalarni tarqoq obyektlarda kecha-kunduz ishlatadi. Tannarx, xavfsizlik va ajratib olish darajasi uskunalarning ishga yaroqliligiga, energiya sarfiga va og‘ishlar qanchalik tez aniqlanishiga bog‘liq.
Asosiy jarayonlar
- Qazib olish va tashish
- Maydalash va tuyish
- Boyitish
- Eritish va tozalash
- Chiqindilar va suv
Davlat dasturlari va talablar
2026–2030-yillarda oltita davlat tog‘-kon metallurgiya korxonasida ishlab chiqarishni avtomatlashtirish, sun’iy intellekt, sanoat xavfsizligi va raqamli geologiyani qamrab olgan 32 ta raqamlashtirish va sun’iy intellekt loyihasi rejalashtirilgan.
Manba: O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, 2026-yilDasturni muvofiqlashtirish uchun Texnologik transformatsiya markazi tashkil etilmoqda, 36 mingdan ortiq geologik hisobot raqamlashtirilmoqda.
Manba: The Times of Central Asia, 2026-yil
Amaliy muammolar
- Maydalagich, tegirmon va konveyerlarning rejasiz to‘xtashi
- Smena bo‘yicha qo‘lda qayd etiladigan ishlab chiqarish ma’lumotlari
- Harakatlanuvchi va aylanuvchi uskunalar atrofida odamlar xavfsizligi
- Bir tonnaga yuqori elektr va suv sarfi
- Alohida tizimlardagi geologik, ishlab chiqarish va texnik xizmat ma’lumotlari
Yechimlar qanday ishlaydi
Har bir ssenariy shu soha uchun yechim qanday qurilishini tavsiflaydi. Aniq loyiha hajmi obyekt o‘rganilgandan keyin kelishiladi.
Maydalash va tuyish jarayonini boshqarish
Maydalagich va tegirmonlar mahalliy panellardan boshqariladi, shuning uchun yuklash tezligi va yuklama smenadan smenaga o‘zgaradi, ortiqcha yuklama esa uskunani to‘xtatadi.
Qanday ishlaydi
- Ta’minlagich, maydalagich va tegirmonlarda tarozilar, sath va quvvat o‘lchovlari
- Yuklash tezligi va tegirmon yuklamasi uchun PLC rostlash konturlari
- Dispetcherlik xonasida avariya signallari va trendlar bilan SCADA
- Historian asosida smena hisobotlari
Tizimlar va protokollar
- PROFINET, Modbus TCP yoki EtherNet/IP orqali mavjud PLC’lar
- SCADA va historian
- Ishlab chiqarish hisobotlari yoki MES
Nima topshiriladi
- Boshqaruv loyihasi va kirish-chiqish signallari ro‘yxati
- PLC va SCADA dasturiy ta’minoti
- Ishga tushirish va konturlarni sozlash
- Operatorlarni o‘qitish va hujjatlar
O‘lchanadigan ko‘rsatkichlar
- Bir soatlik unumdorlik
- Tegirmon yuklamasining barqarorligi
- Sabablar bo‘yicha to‘xtashlar
Konveyer, maydalagich va nasoslar holatini kuzatish
Podshipnik, reduktor va lentalar ogohlantirishsiz ishdan chiqadi, asosiy konveyerning to‘xtashi esa butun fabrikani to‘xtatadi.
Qanday ishlaydi
- Yuritma va podshipniklarda tebranish va harorat sensorlari
- Podstansiyadagi chekka shlyuz ma’lumotlarni yig‘adi va filtrlaydi
- Har bir aktiv uchun holat ko‘rsatkichlari va avariya chegaralari
- Avariya signallari asosida texnik xizmat buyurtmalari
Tizimlar va protokollar
- Simli yoki simsiz sensorlar (Modbus, OPC UA, MQTT)
- SCADA
- Texnik xizmatni boshqarish tizimi yoki ERP
Nima topshiriladi
- Aktivlar muhimligi ro‘yxati va sensorlar joylashuvi
- Sensorlar, shlyuzlar va tarmoq
- Avariya qoidalari bilan monitoring dasturi
- Texnik xizmat tartiblari
O‘lchanadigan ko‘rsatkichlar
- Rejasiz to‘xtash soatlari
- Nosozliklar orasidagi vaqt
- Rejalashtirilgan texnik xizmat ulushi
Harakatlanuvchi va aylanuvchi uskunalar atrofida xavfsizlikni kuzatish
Odamlar konveyer, maydalagich va yuklash joylaridagi xavfli hududlarga kiradi, hodisalar esa sodir bo‘lgandan keyin tekshiriladi.
Qanday ishlaydi
- Qayta yuklash, yuklash joylari va o‘tish yo‘laklaridagi sanoat kameralari
- Modellar taqiqlangan hududdagi odamlarni va shaxsiy himoya vositalari yo‘qligini aniqlaydi
- Dispetcherlik xonasiga avariya signali va joyida ogohlantirish signallari
- Hodisalar ko‘rib chiqish uchun video bilan saqlanadi
Tizimlar va protokollar
- Mavjud video boshqaruv tizimi
- Kelishilgan joyda SCADA avariya signallari va blokirovka signallari
- Xavfsizlik hisobotlari
Nima topshiriladi
- Hududlar xaritasi va kameralar joylashuvi
- Obyektga moslashtirilgan aniqlash modellari
- Avariya signali bo‘yicha ish tartibi
- Hodisalar arxivi va hisobotlar
O‘lchanadigan ko‘rsatkichlar
- Smenadagi hudud qoidabuzarliklari
- Avariya signaliga javob vaqti
- Qayd etilgan xavfli holatlar
Bir tonnaga energiya va suv
Elektr va suv uchun obyekt bo‘yicha to‘lanadi, ammo fabrika hududlari bo‘yicha bir tonnaga iste’mol noma’lum.
Qanday ishlaydi
- Kirish liniyalari, tegirmonlar, nasoslar va kompressorlardagi hisoblagichlar
- Ma’lumotlar ishlab chiqarilgan tonnaj bilan birlashtiriladi
- Hudud va smena bo‘yicha bir tonnaga iste’mol
- Eng katta iste’molchilar korxona bilan birga ko‘rib chiqiladi
Tizimlar va protokollar
- Elektr va suv hisoblagichlari
- SCADA va ishlab chiqarish hisobotlari
- Xarajatlarni taqsimlash uchun ERP
Nima topshiriladi
- Hisob rejasi
- Hisoblagichlar va ma’lumot yig‘ish
- Energiya hisobotlari
- Ustuvorlik bo‘yicha saralangan tejash choralari ro‘yxati
O‘lchanadigan ko‘rsatkichlar
- Hudud bo‘yicha bir tonnaga kVt·soat
- Bir tonnaga suv
- Elektr quvvatining eng yuqori iste’moli
Boyitish fabrikasining raqamli modeli
Uskuna, texnologik sxema yoki joylashuvdagi o‘zgarishlar ish ma’lumotlaridan foydalanadigan modelsiz, chizmalar asosida baholanadi.
Qanday ishlaydi
- Chizmalar va lazerli skanerlash asosida 3D model
- Historian’dagi ish ma’lumotlari modelda
- Unumdorlik va uskuna o‘zgarishlari bo‘yicha ssenariylar
- Natijalarni korxona muhandislari ko‘rib chiqadi
Tizimlar va protokollar
- Historian va SCADA
- CAD chizmalari
- Texnik xizmat yozuvlari
Nima topshiriladi
- Korxonaning 3D modeli
- Ma’lumotlarga ulanish
- Ssenariy modellari
- Muhandislarni o‘qitish
O‘lchanadigan ko‘rsatkichlar
- Modelning o‘lchangan ma’lumotlardan og‘ishi
- O‘zgarishdan oldin baholangan ssenariylar
Korxona boshqaruv tarmoqlari xavfsizligi
Kon va zavodlarning boshqaruv tarmoqlari korporativ tizimlarga ulanmoqda; muhim axborot infratuzilmasi sifatida ular milliy kiberxavfsizlik talablariga bo‘ysunadi.
Qanday ishlaydi
- Boshqaruv qurilmalari va ulanishlar ro‘yxati
- Demilitarizatsiyalangan zonali zonalar va kanallar
- Sanoat tarmoqlararo ekranlari va nazorat qilinadigan masofaviy kirish
- Sanoat tarmog‘i trafigini kuzatish
Tizimlar va protokollar
- PLC, SCADA va muhandislik ish stansiyalari
- Korporativ tarmoq
- Xavfsizlik monitoringi
Nima topshiriladi
- Baholash hisoboti
- Segmentlash va kirish loyihasi
- Tarmoqlararo ekranlar va masofaviy kirishni sozlash
- Hodisalar bo‘yicha tartiblar va xodimlarni o‘qitish
O‘lchanadigan ko‘rsatkichlar
- Ro‘yxatga olingan aktivlar ulushi
- Nazorat qilinadigan kanallardan o‘tadigan ulanishlar
- Ruxsatsiz kirishni aniqlash vaqti