Kiberxavfsizlik · KX-01 · Zavod tarmog'ida nima bor: OT aktivlari va aloqalar xaritasi
Sexda nechta qurilma tarmoqqa ulangan? Aniq javob kam.
Dragos 2026 hisobotiga ko'ra, to'liq OT ko'rinishiga ega tashkilotlar sanoat tarmog'idagi ransomware hodisalarini o'rtacha 5 kunda aniqlab cheklagan, umumiy o'rtacha esa 42 kun. Farq texnologiyada emas — tarmoqda nima borligini va u qanday gaplashayotganini bilishda.
Platforma:
Kim uchun
- Zavod direktori
- Uzluksizlik.
- Bosh muhandis / ASU TP
- Tizimlar.
- IT bo'limi
- Tarmoq.
- Kiberxavfsizlik mas'uli
- Xavf.
Muammo qayerda
Ro'yxat yo'q
PLC va panellar ro'yxati qog'ozda yoki umuman yo'q.
Tekis tarmoq
Ofis va sex bitta tarmoqda.
Noma'lum ulanish
Kim va qayerdan ulanayotgani ko'rinmaydi.
Eski tizimlar
Yangilanmaydigan operatsion tizimlar.
Yo'qotish qanday hisoblanadi
| To'xtash | soat × ishlab chiqarish marjasi |
|---|---|
| Tiklash | kunlar × xarajat |
| Uskuna | noto'g'ri buyruq oqibati |
| Javobgarlik | MAI talablari |
Faktlar va dunyo amaliyoti
Dragos 2026 Year in Review
119 ransomware guruhi 3 300 sanoat tashkilotiga ta'sir qilgan; OT da o'rtacha 42 kun aniqlanmay qolgan; to'liq OT ko'rinishi bilan — 5 kun.1
Dragos blog (OT Threat Landscape 2026)
Ko'p ransomware holatlari "IT hodisasi" deb tasniflanadi, garchi muhandis stansiyalari, SCADA va virtualizatsiya platformalari zararlangan bo'lsa ham.1
O'RQ–764 (lex.uz)
MAI — avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari va texnologik jarayonlar resurslarini ham o'z ichiga oladi.2
O'zbekiston sanoat korxonalarida OT ko'rinishi darajasi bo'yicha ochiq ma'lumot topilmadi — dastlabki baholashda o'lchanadi.
Passiv tinglash → aktivlar ro'yxati → aloqalar xaritasi → xavf ro'yxati
Sanoat tarmog'iga passiv sensor ulanadi (jarayonga ta'sir qilmasdan), aktivlar va protokollar avtomatik aniqlanadi, aloqalar xaritasi tuziladi, eng xavfli bo'shliqlar ustuvorlik bo'yicha ro'yxatlanadi.
- 01Sensor
- SPAN/TAP
- Passiv
- Jarayonga ta'sirsiz
- 02Aktivlar
- PLC
- HMI/SCADA
- Muhandis PC
- 03Aloqalar
- Protokollar
- Zonalar
- Tashqi ulanish
- 04Xavf
- Ustuvorlik
- Reja
- Hisobot
Modullar
Har bir modul yonida uning hozirgi tayyorligi ko'rsatilgan.
| Aktivlar inventarizatsiyasi | Passiv sensor | Ishlab chiqilmoqda |
|---|---|---|
| Aloqalar xaritasi va zonalash rejasi | Muhandislik | Muhandislik imkoniyati |
| Xavflar ro'yxati | Ustuvorlik | Muhandislik imkoniyati |
| OT monitoring platformasi | Hamkor | Ishlab chiqilmoqda |
Qanday boshlaymiz
- 01
OT baholash
Aktivlar va jarayonlar.
Natija: xavflar xaritasi.
- 02
Pilot (1 sex)
Bitta sex yoki tizim, 30 kun.
Natija: birinchi natijalar.
- 03
Butun zavod
Butun korxona.
Natija: doimiy jarayon.
- 04
Qo'llab-quvvatlash
Oylik hisobot.
Natija: yangi aktivlar va ulanishlar.
Nima o'lchanadi
| Ma'lum aktivlar | % jami | Sensor |
|---|---|---|
| Noma'lum tashqi ulanishlar | Soni | Sensor |
| Zonalangan segmentlar | % | Reja |
| Aniqlash vaqti | Kun | Monitoring |
Boshlash uchun kerak
- Bosh muhandis
- Tarmoq sxemasi (bo'lsa)
- Sexga kirish ruxsati
- Texnologik oyna (to'xtashsiz ulash)
Va'da qilmaymiz
- Sertifikatlash, attestatsiya yoki MAI obyektini rasmiy baholash (vakolatli organlar va akkreditatsiyalangan tashkilotlar vazifasi)
- Penetratsion test yoki xakerlik xizmatlari (faqat ruxsat etilgan hamkorlar orqali)
- "100% himoya" yoki hujum bo'lmasligi kafolati
- Yuridik maslahat
O'zingizni tekshiring
- PLC va HMI ro'yxati bormi?
- Ofis va sex tarmoqlari ajratilganmi?
- Tashqi ulanishlar ro'yxati bormi?
- Muhandis kompyuterlari nazoratdami?
- Qaysi protokollar ishlatilishi ma'lummi?
- Yangi qurilma ulanganda bilinadimi?
- MAI toifasiga kirish-kirmasligi aniqlanganmi?
- Tarmoq sxemasi dolzarbmi?
- Kiberxavfsizlik uchun mas'ul shaxs tayinlanganmi?
OT ko'rinish baholash
Bitta sexning sanoat tarmog'ini passiv tinglab, aktivlar ro'yxati va aloqalar xaritasini tuzamiz.
- Aktivlar va xavflar xaritasi
- Ustuvor choralar rejasi
- Loyiha va oylik qo'llab-quvvatlash
Shu sohadagi boshqa yechimlar
- KX-02Ransomware dan keyin: ishlab chiqarish qancha vaqtda qayta ishga tushadi
- KX-03Uskuna yetkazib beruvchisi masofadan ulanadi: kim, qachon va nimaga
- KX-04Datchik, shlyuz va platforma: xavfsizlik — loyihaning birinchi kunidan
- KX-05Kiberxavfsizlik byudjeti: nimaga va qaysi tartibda sarflash
- KX-06Muhim axborot infratuzilmasi: korxonangiz MAI subyektimi va bunga tayyormi
- KX-07Shaxsga doir ma'lumotlar: nima O'zbekistonda saqlanishi shart
- KX-08Xodimlar — birinchi himoya chizig'i: fishing va kiber-gigiena
- KX-09Kiberhodisa sodir bo'ldi: birinchi 24 soatda kim nima qiladi
- KX-10Zaifliklar va yangilanishlar: zavodda "hammasini yangila" ishlamaydi
Manbalar
- Dragos 2026 OT/ICS Cybersecurity Year in Review (17.02.2026): 2025-yilda 119 ransomware guruhi 3 300 sanoat tashkilotiga ta'sir qilgan; sanoatga ransomware hujumlari +64%; qurbonlarning uchdan ikki qismidan ko'prog'i ishlab chiqarish; OT da ransomware o'rtacha 42 kun aniqlanmay qolgan, to'liq OT ko'rinishiga ega tashkilotlarda — 5 kun; oshkor qilishdan qurollangan eksploitgacha mediana 24 kun (controleng.com).
- "Kiberxavfsizlik to'g'risida"gi Qonun O'RQ–764 (15.04.2022, lex.uz): muhim axborot infratuzilmasi (MAI) — strategik va ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatga ega avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari, axborot tizimlari, tarmoq va texnologik jarayonlar resurslari majmui; MAI subyektlari — bunday obyektlarga egalik qiluvchi davlat organlari va yuridik shaxslar; DXX MAI obyektlarining yagona reyestrini yuritadi (kun.uz).