Kiberxavfsizlik · KX-09 · Kiberhodisa sodir bo'ldi: birinchi 24 soatda kim nima qiladi
Ekranlarda talab xati. Liniyani to'xtatamizmi?
Dragos ishlab chiqarish va sanoat uchun asosiy beshta nazorat choralaridan biri sifatida jismoniy oqibatlarni hisobga oladigan OT/ICS ga xos hodisaga javob rejasini ko'rsatadi; ko'p tashkilotlar hodisa paytida aslida nima bo'lganini aniqlay olmaydi. Qonun MAI subyektlaridan hodisalarni vakolatli organga xabar qilishni talab qiladi.
Platforma:
Kim uchun
- Bosh direktor
- Qaror.
- Bosh muhandis
- Xavfsiz to'xtatish.
- IT/xavfsizlik
- Izolyatsiya.
- Kommunikatsiya/yurist
- Xabar berish.
Muammo qayerda
Kim qaror qiladi
Rollar yozilmagan.
Izolyatsiya
Hamma narsa o'chiriladi — dalillar ham.
Jarayon
Liniya xavfsiz holatga keltirilmaydi.
Xabar
Kimga va qachon xabar berish noma'lum.
Yo'qotish qanday hisoblanadi
| Kechikkan qaror | soat × zarar |
|---|---|
| Dalillar | sababni topa olmaslik |
| Uskuna | noto'g'ri to'xtatish |
| Javobgarlik | xabar bermaslik |
Faktlar va dunyo amaliyoti
Dragos 2026 (secureworld.io, controleng.com)
Asosiy nazorat choralaridan biri — jismoniy oqibatlarni hisobga oluvchi ICS ga xos hodisaga javob rejasi; ko'p tashkilotlar hodisa sababini aniqlay olmaydi.1
O'RQ–764 sharhi (regulations.ai)
MAI operatorlari tarmoqlarini real vaqtda kuzatishi va kiberhodisalarni DXX ga darhol xabar qilishi kerak.2
Xabar berish tartibi va muddatlari rasmiy hujjatlarda tekshirilishi kerak. MEENTAKA hodisani rasmiy tergov qilmaydi.
Rollar → stsenariylar → stol-ustidagi mashq → yangilangan reja
Hodisaga javob rejasi: rollar va aloqa ro'yxati, OT uchun xavfsiz to'xtatish/qo'lda rejim tartiblari, izolyatsiya va dalillarni saqlash, tashqi xabar berish; har yarim yilda stol-ustidagi mashq.
- 01Rollar
- Qaror
- Texnik
- Aloqa
- 02Stsenariy
- Ransomware
- Masofaviy kirish
- Sizish
- 03Harakat
- Izolyatsiya
- Qo'lda rejim
- Dalillar
- 04Tiklash
- Ketma-ketlik
- Xabar
- Saboqlar
Modullar
Har bir modul yonida uning hozirgi tayyorligi ko'rsatilgan.
| Hodisaga javob rejasi | OT/IT | Muhandislik imkoniyati |
|---|---|---|
| Stol-ustidagi mashq | Yarim yillik | Muhandislik imkoniyati |
| Aloqa va xabar shablonlari | Hujjatlar | Muhandislik imkoniyati |
| Tergov va kriminalistika | Ruxsat etilgan hamkor | Ishlab chiqilmoqda |
Qanday boshlaymiz
- 01
Reja loyihasi
Aktivlar va jarayonlar.
Natija: xavflar xaritasi.
- 02
Birinchi mashq
Bitta sex yoki tizim, 30 kun.
Natija: birinchi natijalar.
- 03
Muntazam mashqlar
Butun korxona.
Natija: doimiy jarayon.
- 04
Qo'llab-quvvatlash
Oylik hisobot.
Natija: tuzatishlar ijrosi.
Nima o'lchanadi
| Mashqlar | Soni/yil | Jurnal |
|---|---|---|
| Ochiq tuzatishlar | Soni | Reja |
| Rollar ma'lumligi | % | Mashq |
| Qaror vaqti (mashq) | Daqiqa | Mashq |
Boshlash uchun kerak
- Rahbariyat
- Bosh muhandis
- IT
- Yurist
Va'da qilmaymiz
- Sertifikatlash, attestatsiya yoki MAI obyektini rasmiy baholash (vakolatli organlar va akkreditatsiyalangan tashkilotlar vazifasi)
- Penetratsion test yoki xakerlik xizmatlari (faqat ruxsat etilgan hamkorlar orqali)
- "100% himoya" yoki hujum bo'lmasligi kafolati
- Yuridik maslahat
O'zingizni tekshiring
- Hodisaga javob rejasi yozilganmi?
- Kim qaror qilishi aniqmi?
- Liniyani xavfsiz to'xtatish tartibi bormi?
- Qo'lda boshqaruv rejimi bormi?
- Dalillarni saqlash tartibi bormi?
- Kimga xabar berish ma'lummi?
- Oxirgi mashq qachon bo'lgan?
- Tashqi hamkor tayinlanganmi?
- Kiberxavfsizlik uchun mas'ul shaxs tayinlanganmi?
Hodisa mashqi
Rahbariyat va muhandislar bilan "ransomware zavodda" stol-ustidagi mashqini o'tkazamiz.
- Aktivlar va xavflar xaritasi
- Ustuvor choralar rejasi
- Loyiha va oylik qo'llab-quvvatlash
Shu sohadagi boshqa yechimlar
- KX-01Zavod tarmog'ida nima bor: OT aktivlari va aloqalar xaritasi
- KX-02Ransomware dan keyin: ishlab chiqarish qancha vaqtda qayta ishga tushadi
- KX-03Uskuna yetkazib beruvchisi masofadan ulanadi: kim, qachon va nimaga
- KX-04Datchik, shlyuz va platforma: xavfsizlik — loyihaning birinchi kunidan
- KX-05Kiberxavfsizlik byudjeti: nimaga va qaysi tartibda sarflash
- KX-06Muhim axborot infratuzilmasi: korxonangiz MAI subyektimi va bunga tayyormi
- KX-07Shaxsga doir ma'lumotlar: nima O'zbekistonda saqlanishi shart
- KX-08Xodimlar — birinchi himoya chizig'i: fishing va kiber-gigiena
- KX-10Zaifliklar va yangilanishlar: zavodda "hammasini yangila" ishlamaydi
Manbalar
- Dragos 2026 OT/ICS Cybersecurity Year in Review (17.02.2026): 2025-yilda 119 ransomware guruhi 3 300 sanoat tashkilotiga ta'sir qilgan; sanoatga ransomware hujumlari +64%; qurbonlarning uchdan ikki qismidan ko'prog'i ishlab chiqarish; OT da ransomware o'rtacha 42 kun aniqlanmay qolgan, to'liq OT ko'rinishiga ega tashkilotlarda — 5 kun; oshkor qilishdan qurollangan eksploitgacha mediana 24 kun (controleng.com).
- regulations.ai: O'RQ–764 — MAI operatorlari real vaqtda monitoring va hodisalarni darhol xabar qilish.
- "Kiberxavfsizlik to'g'risida"gi Qonun O'RQ–764 (15.04.2022, lex.uz): muhim axborot infratuzilmasi (MAI) — strategik va ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatga ega avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari, axborot tizimlari, tarmoq va texnologik jarayonlar resurslari majmui; MAI subyektlari — bunday obyektlarga egalik qiluvchi davlat organlari va yuridik shaxslar; DXX MAI obyektlarining yagona reyestrini yuritadi (kun.uz).